Nieuwsarchief

De rechtstreekse aanleiding tot de dialectenquête die Bilisium in Bilzen organiseerde, was een initiatief van Erfgoedcel Haspengouw die in het najaar 2012 een ludieke, kleinschalige rondvraag ondernam op de Markt in Bilzen (zie ons nieuwsarchief). Bilisium nam deze voorzet in dank aan en riep op haar website, in haar tijdschrift, in Dertien en enkele kranten alle ‘Bilzenaren’ op om na te denken over hun favoriete dialectwoord(en) en hun lijstjes tot Oudejaar in te zenden. Bilisium verbond hieraan een kleine wedstrijd: onder de inzenders werden boeken en prijzen verloot, w.o. één hoofdprijs ter waarde van zowat 200 euro.

Er kwam vrij snel reactie, maar die bleef aanvankelijk beperkt tot de dialectsprekers buiten Bilzen. Dit hadden we kunnen verwachten: het zijn heel vaak de uitgewekenen die hun dialect meer koesteren en naar waarde schatten – het is, naast familie, immers dé link met hun roots. Er kwamen lijstjes binnen uit Brabant, het Gentse, zelfs Duitsland en het verre Italië. Maar uit Bilzen zelf bleef de oogst ‘kaal’. Bilisium besloot daarom flyers te laten drukken om die via de bibliotheek in De Kimpel, de boekenmarkt en de kerstmarkt te verspreiden. Door het uitzonderlijk slechte weer was het resultaat zo goed als nihil. Ook bleken de bibliotheekbezoekers niet het geschikte doelpubliek.

Bedroevend weinig reactie dus, alleszins niet de verhoopte massale respons. Toch was de oogst aan ingezamelde woorden rijk buiten proportie. De weinigen die reageerden, we schatten ze op een 50-tal, zonden samen een goeie 300 woorden, samenstellingen en uitdrukkingen in die na enig herschikken konden ‘vereenvoudigd’ worden tot zo’n 250 trefwoorden. De ‘verzameling’ van alle inzendingen, d.i. de woorden met een hogere frequentie dan 1 of 2, balden we samen tot een ‘ingedikte’ lijst van een 50-tal woorden. Aan de bestuursleden van Bilisium werd vervolgens gevraagd om uitgaande van die shortlist een individuele top 5 op te stellen. De punten (d.w.z. 1 punt per vermelding) van Ronde 1 (de eigenlijke enquête, dus) en Ronde 2 (de rondvraag binnen Bilisium) werden dan samengeteld en dit gaf het onderstaande resultaat. Bij een ex aequo kregen de punten van Ronde 1 een zwaarder gewicht.

De rangschikking van 10 naar 1:
bloën (merel), lêk-m'n-lip (lolly), kebabbel en varianten (harde suikerbol), kookele (buitelen), kielesjoj (lommer), sjebrikke en varianten (baantje glijden), piepel (vlinder), sjiethaajf (knikker), zaajbaor (vergiet), persjoenkele.
Dit laatste woord is dus het Sjunste Woëd geworden. Het werkwoord heeft decennialang gediend om het kerkelijk gebruik aan te duiden waarbij men op Allerzielen herhaaldelijk ter kerke trok om te bidden voor een toties-quotiesaflaat voor zieltjes in het vagevuur. Het woord is na het afschaffen van dit gebruik in 1966 evenwel blijven voortleven in een afgeleide betekenis, nl. af en aan lopen zonder duidelijk doel. Het woord is vanzelfsprekend niet typisch Bilzers, het moet zowat overal in de wijde omstrek in zwang geweest zijn, al is de oe-klank wel bijzonder te noemen, zo vertelde Ronny Keulen, spreker in het auditorium op 8 januari. De meeste andere plaatsen hebben namelijk een o. Het verslag van deze dialectlezing volgt later.

Door lottrekking werden onder de inzenders volgende drie winnaars gekozen:
1e prijs Herman Baerten uit Aarschot (zie foto 1 - hij wint een ‘vip-arrangement’ bij Bilisiums kastelentocht op zaterdag 11 mei - inclusief etentje voor 2 in Alden Biesen),
2e prijs Freddy Huygen uit Bilzen (foto 2),
3e prijs Wilfried Vols uit Beverst (foto 3).
Zij winnen telkens een boekenpakket. Allen krijgen ook een jaarabonnement op het heemkundig tijdschrift Bilisium. We hebben het plan opgevat om alle inzenders te 'belonen' met een woordenlijst met de woord- en herkomstverklaring van de hele ingezonden woordenpracht.

De prijzen werden uitgereikt door schepen van cultuur Guy Swennen.

Herman Baerten uit Aarschot
Freddy Huygen uit Bilzen
Wilfried Vols uit Beverst